Het Parool verkoopt een mythe als geschiedenis

Het Parool publiceerde onlangs een opiniestuk van Claire Slingerland waarin wordt betoogd dat trans- en intersekse personen altijd onlosmakelijk deel hebben uitgemaakt van de regenbooggemeenschap. Wie daar vraagtekens bij zet, zou volgens de auteur bezig zijn met uitsluiting. Dat klinkt sympathiek, maar het artikel presenteert een hedendaagse interpretatie van een complexe geschiedenis als een vaststaand feit.

Het stuk gebruikt de roze driehoek, Stonewall en figuren als Marsha P. Johnson en Sylvia Rivera niet alleen om het verleden te beschrijven, maar vooral om een hedendaagse conclusie te ondersteunen: de regenbooggemeenschap zou altijd één gezamenlijke beweging zijn geweest. Dat beeld is historisch veel minder eenvoudig.

Stonewall: feit en mythe

Stonewall was zonder twijfel een belangrijk keerpunt in de strijd voor homorechten. Maar de precieze rol van individuele personen blijft onderwerp van historisch debat. De populaire voorstelling dat Sylvia Rivera een centrale aanjager van Stonewall was, of zelfs degene die de eerste steen gooide, wordt door verschillende ooggetuigen en historici betwist. Rivera was een invloedrijke en zichtbare activist, maar haar historische betekenis hoeft niet te worden gebaseerd op verhalen die achteraf groter zijn gemaakt dan de beschikbare bewijzen rechtvaardigen.

De harde werkelijkheid van het straatleven

Ook de bredere context waarin Rivera en andere activisten opereerden, wordt vaak sterk vereenvoudigd. De vroege queer- en homobeweging ontstond niet in een keurige wereld van gevestigde organisaties, maar in de harde werkelijkheid van het New Yorkse straatleven van de jaren zestig en zeventig. Veel gender-nonconforme jongeren leefden in armoede, hadden te maken met dakloosheid en kwamen terecht in prostitutie of het nachtleven. Drugsgebruik, politiegeweld en de invloed van georganiseerde misdaad waren in delen van die wereld aanwezig.

Dat gold ook voor de omgeving rond STAR (Street Transvestite Action Revolutionaries), de organisatie die Rivera samen met Marsha P. Johnson oprichtte. STAR wordt tegenwoordig vaak voorgesteld als een vroeg voorbeeld van georganiseerde opvang voor trans jongeren. Dat idealistische beeld bevat een kern van waarheid, maar verhult ook de chaotische omstandigheden waarin de organisatie bestond. Armoede, conflicten, sekswerk en afhankelijkheid van een rauwe undergroundwereld maakten deel uit van die werkelijkheid.

Dat verleden maakt Rivera of andere activisten niet minder menselijk of automatisch minder belangrijk. Maar het laat wel zien dat geschiedenis ingewikkelder is dan hedendaagse heldenverhalen vaak suggereren.

Een vals dilemma

Het grootste probleem zit in de manier waarop het verleden wordt gebruikt. Het Parool-artikel suggereert dat er slechts twee posities bestaan: óf je onderschrijft de brede regenbooggemeenschap, óf je sluit trans personen uit. Daarmee verdwijnt een legitiem inhoudelijk debat uit beeld: dat seksuele oriëntatie en genderidentiteit verschillende begrippen zijn, met deels verschillende geschiedenissen en emancipatiebewegingen.

Er is niets tegen solidariteit tussen verschillende groepen. Maar solidariteit hoeft niet gebaseerd te zijn op het idee dat alle groepen altijd dezelfde strijd voerden of dezelfde historische positie innamen.

Geschiedenis is geen campagnefolder

De vroege homobeweging kende interne conflicten, uiteenlopende strategieën en scherpe meningsverschillen over identiteit en vertegenwoordiging. Door die complexiteit te vervangen door een verhaal van voortdurende eenheid, ontstaat geen beter begrip van het verleden, maar een vereenvoudigde versie ervan.

Wie de emancipatiegeschiedenis serieus neemt, zou juist bereid moeten zijn om ook de ongemakkelijke kanten te erkennen. Niet om mensen uit te sluiten, maar om te voorkomen dat geschiedenis verandert in een politiek symbool waarbij alleen nog ruimte is voor één gewenst verhaal.